volgende financiele crisisVele beleggers en burgers hebben spelen met deze vraag in hun hoofd. Een concreet antwoord op de vraag kan niet worden gegeven, maar het feit de vraag nog steeds leeft, geeft aan dat het vertrouwen in de globale economie en het financiële systeem nog niet terug is. Ogenschijnlijk zien de economische statistieken in vooral de Verenigde Staten er goed uit, maar het is feitelijk zo dat deze gegevens gedreven zijn door een zeer expansief geldverruimingsbeleid. Het hele Westerse monetaire systeem, en vooral de eurozone, draait op een beleid dat geheel past bij een zware economische recessie. De meeste economieën zitten vast aan een infuus van goedkope leningen en verdere schuldmonetarisering door de centrale banken. Italië heeft sinds de crisis van 2008 geen vooruitgang geboekt. De staatsschulden nemen alleen maar toe en de globale schuldenlast wordt elk jaar gewoon steeds groter.

Sinds de val van Lehman Brothers lijken we vooral tijd te hebben gekocht want de fundamenten zijn zeer wankel waarbij de banken nog steeds veel te lage vermogenseisen hebben gekregen. Vermogenseisen zouden zeker 15 tot 20 % van het balanstotaal moeten zijn. Dit is niet het geval, integendeel hebben vele systeembanken, zoals de Deutsche Bank, nog steeds last van de desastreuze effecten van 2008. De meeste financiële experten spreken dan ook niet meer over of een volgende financiële crisis zal uitbreken, maar over wanneer het zal gebeuren en wat de volgende financiële crisis zal veroorzaken.  Om dit te kunnen herkennen is het misschien verstandig om te luisteren naar wat een aantal belangrijke economen hebben te zeggen die de crisis van 2008 hadden voorzien:

De volgende financiële crisis. De indicators volgens econoom A. Garry Shilling:

“The ultimate thing that brings down financial markets is excess leverage … So, you look where’s the big leverage, and right now I think it’s in emerging markets.”

Shilling is vooral ongerust over de totale schuldenlast van de opkomende economieën. Deze staan uit als Amerikaanse Dollars en lopen makkelijk op tot 8 biljoen Amerikaanse Dollars. Deze schuldenlast wordt steeds moeilijker om te beheersen aangezien de FED langzaam de rentevoeten verhoogt en de Amerikaanse Dollar steeds sterker wordt. Hoe meer de lokale valuta’s devalueren hoe duurder de schulden worden. Hiermee is Shilling in feite geheel in lijn met de bevindingen van de econoom en hedgefonds beheerder Ray Dalio. Hij heeft recentelijk een gratis eboek of handleiding uitgebracht (Big Debt Crisis) voor monetaire beleidsmakers en vermogensbeheerders om door de volgende crisis te kunnen manoeuvreren. Ray Dalio had de Amerikaanse overheid bij de laatste crisis in 2008 geadviseerd over welke monetaire beleidsmaatregelen gewenst waren. Ray Dalio wijst ook zijn vingers naar mogelijke besmettingseffecten van de valuta crisis die nu heersen in de ‘opkomende’ economische economieën van Argentinië, Brazilië, Venezuela, Iran en Turkije. Inderdaad, een verdere escalatie van de valuta crisis in Turkije kan grote gevolgen hebben voor vooral Spaanse banken.

De volgende financiële crisis. De indicators volgens Raghuram Rajan en Jim Stack:

De bankier en econoom Raghuram Rajan, heeft ook een reputatie opgebouwd als het gaat om het identificeren van problemen. Hij is minder ongerust over de valuta crisis in Turkije en wijst zijn vinger naar de enorme schuldenlast van het Amerikaanse bedrijfsleven. Volgens Raghuram Rajan heeft de Amerikaanse FED te weinig gedaan om zeepbellen op basis van het geldverruimingsbeleid te vermijden. Amerikaanse bedrijven hebben veel te veel schulden op zich genomen om hun werkzaamheden te financieren en zullen in de problemen komen nu de rentevoeten langzaam omhoog komen. Het is gemakkelijk om goedkope leningen aan te gaan:

“You get hooked on leverage. It’s cheap, it’s easy to refinance, so why not take more of it? You get lulled into taking more leverage than perhaps you can handle.”

De bankier Raghuram Rajan is hiermee in overeenstemming met de vermogensbeheerder Jim Stack. Hij ziet ook de slechte schulden van het Amerikaanse bedrijfsleven als een zeer zorgwekkend probleem. De uitgave van Amerikaanse bedrijfsobligaties is meer dan verdubbeld. Het Amerikaanse bedrijfsleven heeft nu een schuldenlast van zo’n $17500 miljard.

De volgende financiële crisis. De indicators volgens John Mauldin:

De befaamde analist en schrijver John Mauldin is zeer duidelijk waar het gevaar nu vandaan zal komen:

“I think the choice of Europe is… going to have to put [all the debt] on the balance sheet of the European Central Bank. If they don’t, then the euro zone breaks apart and we’re going to get a 50% valuation collapse.”

“Greece…is a rounding error. Italy is not…. And Brussels and Germany are going to have to allow Italy to overshoot their persistent debt, and the ECB is going to have to buy that debt.”

“If it doesn’t happen, the debt triggers a crisis in Europe, [and] that triggers the beginning of a global recession” but… “there are so many little dominoes, if they all start falling, one leads to the next.”

Inderdaad, hoe het ook zij, de geldpersen van de Centrale Banken moeten weer worden opgewarmd, wat er moet weer een hele hoop rommelschuld worden opgekocht wanneer de volgende financiële crisis zich voordoet. Ray Dalio is hier het meest concreet als het geven van een datum. Volgens hem zal alles wenden rond 2020 en daarom heeft hij zijn boek nu uitgebracht zodat beleidsmakers zijn bevindingen kunnen eigen maken en zijn aanbevelingen opvolgen. Zal de volgende financiële crisis in 2020 uitbreken? Het lijkt erop dat we na tien jaar niet veel verder zijn gekomen en dat het systeem nog steeds zeer kwetsbaar is voor welke zwarte zwaan dan ook.

de volgende financiele crisisHet eigenaardige is dat het jubileum van het bankroet van Lehman, dat het officiële begin markeert van de financiële crisis van 2008, ook samenvalt met het jubileum van Bitcoin. Satoshi Nakamoto lanceerde Bitcoin toen het gehele financiële systeem in elkaar viel en op slot kwam te liggen. Niemand vertrouwde elkaar nog. Bitcoin werkt nu 10 jaar feilloos als een onkraakbaar en transparant alternatief financieel systeem zonder banken. Het krijgt door het verdere wantrouwen in het bankenstelsel, meer vertrouwen als alternatief. Het zal in deze zin een nieuwe variant van fiduciair geld worden dat zonder vertrouwen werkt, in feite op volledig wantrouwen is gebaseerd en op de werking van goud is geïnspireerd. Voor meer informatie:

Bronnen: